In In een een korte proloog schrijft een nog onbekende ik-vertelster aan haar vroegere docente Flo over wat er vijf jaar, nadat de beruchte aanslagen in Parijs werden gepleegd, gebeurt bij de herdenking van de moordaanslagen. Ze vraagt Flo, haar docente goed te luisteren naar de levensgeschiedenis van drie personen die zonder elkaar te kennen een rol in het leven van de drie heeft gehad.
Deel I Het verhaal van Philippe, 1986 In het gezin van een invloedrijke Franse ambtenaar wordt in 1954 een vierde kind geboren, dat duidelijk anders is dan de eerste drie. Philip is vanaf het begin een angstig jongetje, dat voorspellingen kan doen met betrekking tot grote ongelukken en de dood. van personen in zijn omgeving. Hij wordt een goed betaalde werknemer bij Renault. In 1983 trouwt hij met een stewardess, Laurence. Zoals gebruikelijk in de familie Lamberts wordt er na de geboorte van Nicolas gezocht naar een au pair. Ze gaan in zee met een Duits meisje Eloïse Schiller. Ze komt overdag bij het gezin, maar overnacht daar niet. De moeder van Philippe betaalt zelf de au pair. Al bij de eerste blik van Philippe is hij van slag door het meisje. Als ze meegaat op vakantie, bespiedt hij haar vaak als zij hem niet kan zien. Toch is er geen sprake van verliefdheid, maar hij voelt zich wel tot haar aangetrokken, maar aan de andere kant is hij ook bang.
In die jaren wordt Parijs geteisterd door veel aanslagen. Philippe volgt Eloïse soms overdag, als ze zijn zoontje van school haalt. Hij is bang dat haar en zijn kind iets overkomt. Als Laurence een week vrij heeft, hoeft Eloïse niet voor de kinderen te zorgen. Ze gaat de stad in. Philippe stalkt haar, ziet dat ze met een muzikant flirt en met hem naar huis (en naar bed) gaat. De overrompelde Eloïse stapt daarna een winkel binnen om nieuw ondergoed te kopen. Als ze uit de winkel komt, ziet ze Philippe aan de overkant van de straat. Die voorvoelt iets en rent naar haar toe. Dan vindt er een bomaanslag plaats, waarbij beiden zwaar gewond raken. De gewonde Eloïse vertrekt naar Duitsland.
Deel II Het verhaal van Marie, 1989 De 21-jarige Marie, een Nederlandse jonge vrouw, wordt au pair in het gezin van Philippe en Laurence. Ze heeft nogal moeite met het goed begrijpen van de Franse taal. Ze gaat op taalles en dat zijn heel grappige stukjes, waaraan aardig wat aandacht in de tekst zijn gewijd. Marie laat op advies van een kapper d’r haar heel kort knippen en ze lijkt nu op een beroemde Franse filmster. In 1989 is duidelijk dat er iets niet goed zit tussen Laurence en Philippe. Met Marie is er iets gebeurd in A. waar ze te maken kreeg met haar docente fotografie. Ze zal het verhaal daarover in haar ruitjesschrift voor Flo opschrijven.
Deel III Het verhaal van Flo en M. 1987-1989 Het eerste jaar van haar studie in A. heeft Marie nog geen les van Flo. Maar ze ontmoet haar wel op de vrijdagavond in haar huis dat op die avond openstaat voor de studenten. Het is een soort rariteitenkabinet, dat huis van Flo. Die is geïnteresseerd in Marie en ze geeft Marie ook steeds boeken van beroemde fotografen. Ze is een gerenommeerde fotografe en docente. Marie is lang niet zo begaafd en bij de eerste beoordeling van haar studiejaar zijn de docenten nogal kritisch. Maar ze mag wel op de academie blijven. Flo gaat haar in het tweede jaar M. noemen en begint ook een fotoserie van M. te maken. In de vakantie is Flo weg en krijgt Marie in haar geboortestad een relatie met Ugo. Maar na de vakantie wil ze dat niet meer. Marie krijgt nu les van Flo, die haar goed leert kijken (en zien) bij het nemen van foto’s. Flo volgt M. ook overdag, maar Marie weet dat niet.
Dan volgt de anticlimax. Flo is al die tijd bezig geweest met een nieuw fotoboek en bij de presentatie ziet M. dat het een boek helemaal over haarzelf is. Ze voelt zich bedrogen door de vrouw in wie ze altijd een vriendin zag. Ze zegt haar studie meteen op en gaat naar Frankrijk om daar als au pair te werken.
Deel IV Marie, Philippe, 1989-1990
Dat wordt deel II van Maries Franse avontuur. In 1989 valt de Berlijnse Muur en de wereld ziet er ineens heel anders uit. Zelf woont ze ook weer in een kamer die van Philippes moeder is. Laurence en Philippe besluiten te gaan scheiden.
Marie laat intussen de kleine Nicolas de stad ontdekken, maar in een onbewaakt ogenblik is ze hem kwijt. De paniek slaat toe, maar Nicolaas komt gelukkig terug. Philippe die haar overdag vaak volgt, voelde dat er iets met zijn zoon was.
Philippe bezoekt haar ook enkele keren op de kamer, waarin hij vroeger zelf heeft geslapen. Van Laurence hoort Marie hoe het Philippe na de aanslag is vergaan. Hij kreeg veel psychiatrische hulp en leek de aanslag verwerkt te hebben, maar vijf jaar na de aanslag viel hij bij de herdenking ervan helemaal terug in zijn problemen.
Philippe zelf vertelt Marie zijn eigen story. Over zijn angsten en zijn voorspellende gave. Ze luistert vooral naar hem. Na een jaar komt bij de familie altijd een nieuwe au pair. Voordat ze vertrekt, brengt Philippe haar nog een keer een bezoek. De kern van dat bezoek is dat hij haar waarschuwt voor iets gevaarlijks, op een vrijdag de 13e.
Deel V Het verhaal van Flo, 2015
Marie gaat in dit laatste deel visualiseren wat er met Flo op vrijdag de 13e in november 2015 haar is gebeurd. Die wordt uitgenodigd om een expositie van haar eigen werk te openen en vertrekt met de trein naar Parijs. Ze gaat die avond zitten op een terras en daar volgt één van de aanslagen die in Parijs zijn gepleegd. Er vallen die avond heel veel slachtoffers in Parijs: het is één van de meest aansprekende aanslagen in de geschiedenis van de stad. Flo die haar gezichtsvermogen moet missen, is gewoon op het verkeerde moment op de verkeerde plaats.
Op het moment dat Marie dit deel visualiseert, beginnen de rechtszaken tegen de daders die de aanslagen hebben overleefd.
Discussievragen bij ‘Luister’ van Sacha Bronwasser
1. Leg uit dat ‘Luister’ als genre binnen de ‘Psychologische Roman’ valt.
- Sacha Bronwasser heeft in dit boek gekozen voor de verteltechniek ’ik spreek tot je’. Wat vind je van die vorm?
- ‘Luister’ kent veel motieven. Ik noem hier:
* coming of age;
* liefde, vriendschap en teleurstellingen;
* noodlot en toeval.
Leg deze in ‘Luister’ uit. - Marie constateert in ‘Luister’: ‘Voor ons verhaal heb ik een derde nodig, want ieder verhaal rust op drie punten. Anders valt het om.
Leg uit wie deze drie ‘verhaalankers’ zijn. - In de proloog wordt onder meer gezegd ‘Er is een verschil tussen kijken en zien’. Kun je deze bewering in het boek ‘Luister’ verduidelijken?
- Is in dit verband (Kijken, Zien) de titel ‘Luister’ dan toch wel goed gekozen?
- Ben je het eens met het boek is ‘een zins- begoochelende zoektocht naar identiteit, vriendschap en schuld’?
- In de roman citeert Flo de filosoof Roland Barthes: een foto is gevaarlijk, zelfs ‘vraatzuchtig’ omdat je een object van iemand maakt. Pas dit toe op haar gedrag richting Marie?
- Waarom kan bij de vriendschap van Flo t.o.v. Marie ook gesproken worden van misbruik?
- Parijs is in dit boek de hoofdlocatie. Draagt de beschreven ‘couleur locale’ bij aan de inhoud van het verhaal?
- Hoofdstuk 7 begint met ‘Parijs bestond uit klapdeuren, zoals in restaurants in stomme films. Tussen het voor- en achtergedeelte bestond bijna niets. Podium en coulissen, bovengronds en ondergronds, heden en geschiedenis-continu stapte ik van de ene naar de andere kant.’ Leg deze zinnen uit.
- Jaren later (in deel V) kijkt Marie terug op haar tijd in Parijs. Wat heeft die periode haar opgeleverd?
- In de roman spelen terroristische aanslagen een belangrijke rol. Welke functie vervullen die in het verhaal?
- Sacha Bronwasser is in dit boek niet uitsluitend kritisch bij verschijnselen als ‘Frans bourgeois gezin’ , ‘kunstacademies’ en ‘au pairs’.
Leg uit dat ze hier ook ironie en mededogen hanteert. - ‘Wie ziet, kan vertellen’ leerde Marie van Flo. Is deze zin misschien ook op andere personen en situaties in ‘Luister’ van toepassing?
P.Ch/7-11-23